Borç Sigortası Nasıl Alınır? Kredi Temerrüt Takasları (CDS) Ne İşe Yarar?
Borç sigortası ile CDS arasındaki farklar, pratik satın alma adımları ve yatırım kararlarında CDS takibinin rolü.
Geçen ay bir müşterim ofisime geldi, elinde kredi başvuru formu. "Hocam," dedi, "bankalar benden borç sigortası istiyor ama bu CDS denilen şey de ne oluyor?" İşte o an fark ettim ki bu konu hâlâ kafaları çok karıştırıyor. On yılı aşkın süredir finansal piyasalarda çalışıyorum ama hâlâ insanlar bu iki kavramı birbirine karıştırıyor...
Borç sigortası ile CDS arasında dağlar kadar fark var tabii. Birini siz alıyorsunuz kendinizi korumak için, diğerini ise kurumlar kullanıyor risk yönetimi amacıyla. Ama işin detaylarına girelim bakalım.
Borç Sigortası Nedir ve Nasıl Çalışır?
Piyasalarda uzun yıllardır gözlemlediğim kadarıyla, borç sigortası konusunda en büyük yanılgı şu: İnsanlar bunu lüks bir hizmet sanıyor. Halbuki işte, hayatın getirdiği belirsizliklere karşı bir kalkan bu.
Borç Sigortası Türleri
Hayat Sigortası: Vefat durumunda borcunuz ödenir.
İşsizlik Sigortası: İş kaybında taksitleriniz karşılanır.
Maluliyet Sigortası: Çalışamaz duruma gelirseniz devreye girer.
Kritik Hastalık: Kanser, kalp krizi gibi durumlarda koruma sağlar.
Geçtiğimiz yıl bir arkadaşımın başına gelen olay çok ibretlik (tabii isim vermeyeceğim). Adam konut kredisi almış, borç sigortası "gereksiz masraf" diyerek almamış. Sonra ani bir kalp krizi... İyi ki atlattı ama üç ay çalışamadı. Tahmin edebilirsiniz, kredi taksitleri durmuyor ki!
Borç Sigortası Nasıl Alınır?
Şimdi işin pratik kısmına gelelim. Borç sigortası almanın birkaç yolu var:
- Banka Aracılığıyla: Kredi başvurunuz sırasında bankalar size sigorta teklifleri sunacak. Tabii ki kendi anlaştıkları şirketlerin ürünlerini önerirler. Rahat ama her zaman en uygun fiyat değil (çoğu zaman %15-20 daha pahalı olabilir).
- Bağımsız Sigorta Acenteleri: Farklı şirketlerin tekliflerini karşılaştırabilirsiniz. Özellikle büyük meblağlı kredilerde (500 bin TL üzeri) bu yolu tercih etmek mantıklı.
- Doğrudan Sigorta Şirketi: Bazı büyük sigortacılar (Axa, Allianz vb.) çevrimiçi başvuru alır ve hızlı çözümler sunar.
💡 Uzman Tavsiyesi
Sigorta alırken mutlaka poliçe detaylarını okuyun! "Genel şartlar" kısmında kapsam dışı durumlar yazar. Mesleki hastalıklar, önceden var olan rahatsızlıklar gibi konular genelde hariç tutulur.
CDS (Kredi Temerrüt Takasları) – Daha Karmaşık Bir Dünya
CDS bireysel yatırımcının doğrudan işlem yaptığı bir araç değildir (özel bankacılık hariç). Kurumlar tahvil riskini hedge etmek için kullanır.
CDS'i şöyle düşünün: Diyelim ki Türkiye Cumhuriyeti ya da büyük bir şirket tahvili aldınız. Bu tahvillerin temerrüt riskine karşı kendinizi nasıl korursunuz? İşte CDS burada devreye girer.
CDS Nasıl Çalışır? (Basit Örnek)
Örnek: 1 milyon TL'lik devlet tahvili aldınız. "Ya temerrüt olursa?" endişesiyle yıllık 200 baz puan (yani %2) prim ödeyerek temerrüt riskini bir karşı tarafa devredersiniz.
CDS primleri yükselirse ilgili ülke/şirket için risk algısı artıyor demektir; düşerse risk algısı azalır. Piyasalarda bir çeşit “risk termometresi” olarak kullanılır.
Sık sorulan: "Türkiye CDS'i 300 ne demek?" Yaklaşık yıllık %3 sigorta primi anlamına gelir. Tahvil fiyatlamalarıyla genelde ters yönlü hareket eder.
Bireysel Yatırımcı CDS'den Nasıl Faydalanır?
Doğrudan işlem yapmasanız da yönü izleyerek kararlarınızı destekleyebilirsiniz:
- CDS düştüğünde: Risk azalır; tahvil fiyatları genelde yükselir.
- CDS yükseldiğinde: Risk artar; tahvil fiyatları gerileyebilir.
⚠️ Dikkat
CDS bir yatırım aracı değil, sigorta türevidir. Spekülatif amaçlı yoğun kullanımı 2008 krizinde ciddi sorunlara yol açmıştı (Lehman örneği).
Hangisini Tercih Etmeli?
Bireysel kredileriniz (konut/araç/ihtiyaç) varsa borç sigortasını ciddi şekilde değerlendirin. CDS ise daha çok kurumsal seviyede kalır; yine de finansal okuryazarlık için takibini bilmek faydalıdır.
Özet
Borç sigortası = Kişisel koruma
CDS = Kurumsal riskten korunma (hedge)
İkisi de “sigorta” mantığıyla çalışır; hedef kitle ve kullanım alanları farklıdır.
Sık Sorulan Sorular
Borç sigortası primleri vergi indirimi kapsamında mı?
Evet, hayat sigortası primleri belirli tutara kadar vergi indirimine konu olabilir. Ancak kapsam ve tutarlar yıla ve beyan durumuna göre değişebilir; güncel mevzuatı kontrol edin.
Kredi bittikten sonra borç sigortası devam eder mi?
Krediye bağlı poliçeler kredi bitince sona erer. Bazı şirketler bireysel hayat sigortasına dönüş imkânı sunar.
CDS primlerini nereden takip edebilirim?
Bloomberg, Investing, finans kanalları ve aracı kurum bültenleri günlük CDS verileri paylaşır. 5 yıllık CDS en yaygın ölçüttür.
Borç sigortasında yaş sınırı var mı?
Üst yaş sınırı çoğu üründe 65–70 civarındadır. Giriş yaşı arttıkça primler yükselir ve sağlık beyanı kritik hâle gelir.
İşsizlik sigortası ne kadar süre koruma sağlar?
Genellikle 12–24 ay. İstifa kapsam dışıdır; işten çıkarılma gerekir. Ayrıca çoğunlukla ilk 3 ay bekleme süresi bulunur.
Borç sigortası ve hayat sigortası farkı nedir?
Borç sigortası yalnızca borcu kapatır; hayat sigortası ise belirlediğiniz teminat tutarını öder. İlki daha ucuz ve hedef odaklı, ikincisi kapsamlıdır.
