Geçen ay bir müşterim "Hocam, EREGL'in ROE'si %15, KRDMD'nin %22. Hangisi daha iyi?" diye sordu. "Dur bakalım" dedim, "önce ROCE'ye bakalım." Adam kafası karıştı tabii. Çünkü çoğu yatırımcı ROE'ye odaklanır ama ROCE'yi es geçer. Halbuki ROCE, sermaye verimliliğinin gerçek resmini gösteren daha güçlü bir metrik.
On altı yıldır bu işin içindeyim ve şunu söyleyebilirim: ROCE, bir şirketin ne kadar "akıllı" para kullandığını gösteren en iyi göstergelerden biri. Bu yazıda size deneyimlerimi aktaracağım.
ROCE Tam Olarak Nedir? (Sade bir dille...)
Şöyle düşünün: Elinizde 100 bin TL var. Bunu çeşitli yerlere yatırıyorsunuz - kendi paranızla, bir de borç alarak. Yıl sonunda ne kadar kar elde ettiniz? ROCE (Return on Capital Employed), şirketlerin tam da bunu ölçer. Tüm sermayeyi - öz kaynağı da borcu da - ne kadar verimli kullandığını gösterir.
Formül şöyle:
veya
Özkaynak + Uzun Vadeli Borçlar
Mesela THYAO'nun ROCE'si %18 çıktı diyelim. Bu, şirketin kullandığı her 100 TL sermayeden 18 TL faiz ve vergi öncesi kar elde ettiği anlamında. İyi mi? Sektör ortalaması %12'yse çok iyi!
ROE ile farkı ne?
ROE sadece özkaynak getirisine bakar, ROCE ise toplam sermayeyi değerlendirir. Yani borçla büyüyen şirketlerde ROCE daha gerçekçi sonuç verir. Warren Buffett'ın da tercih ettiği metrik bu yüzden.
Bu Oran Niye Bu Kadar Kritik? (Yaşadıklarımdan örnekler...)
2018'de iki hisse arasında kalmıştım: TTKOM ve TCELL. İkisi de telekomünikasyon, ROE'ları da benzerdi. Ama TTKOM'un ROCE'si %8'di, TCELL'in %15'ti. Hangisini seçtim? Tabii ki TCELL'i. Ve haklı çıktım.
💡 ROCE'nin Avantajları
Sermaye Yapısından Bağımsız
Borçlu da olsa borçsuz da olsa, şirketin gerçek performansını gösterir. Finansal mühendislikten etkilenmez.
Sektörler Arası Karşılaştırma
Farklı borç seviyelerindeki şirketleri adil şekilde karşılaştırabilirsiniz.
Yönetim Kalitesi Göstergesi
Yöneticilerin tüm kaynakları ne kadar verimli kullandığını görürsünüz.
Sürdürülebilirlik Analizi
Yüksek ROCE'li şirketler genellikle rekabet avantajı olan şirketlerdir.
Neden ROE Değil de ROCE?
ROE'nin Problemi:
- • Borçlanma ile artırılabilir
- • Finansal kaldıraç etkisi vardır
- • Gerçek verimliliği gizleyebilir
- • Risk faktörünü göstermez
ROCE'nin Üstünlüğü:
- • Tüm sermayeyi dikkate alır
- • Operasyonel verimliliği gösterir
- • Borç etkisinden arındırılmış
- • Daha adil karşılaştırma sağlar
BIST'te Hangi Şirketler Öne Çıkıyor? (2023 verilerinden...)
Bu kısmı merak edenler çoktur. Hangi şirketler sermayeyi en verimli kullanıyor? İşte benim takip ettiğim bazı örnekler:
🏆 ROCE Şampiyonları (%20+)
Yazılım şirketi, düşük sermaye gereksinimi, yüksek marj
Savunma sektörü, yüksek katma değer, güçlü marjlar
Perakende, hızlı stok deviri, iyi margin yönetimi
👍 İyi Performans (%15-20)
⚠️ Gelişmesi Gereken (%5-10)
Dikkat: Düşük ROCE'nin sebepleri
Hangi Sektörde Ne Beklemeli? (Sektör analizi...)
Her sektörün kendine göre ROCE beklentisi var. Yazılım şirketinden %25 beklerken, çelik şirketinden %8 beklemek normal. İşte benim gözlemlerim:
| Sektör | Tipik ROCE | İyi Seviye | Özellikler |
|---|---|---|---|
| Teknoloji/Yazılım | %20-35 | %25+ | Düşük sermaye, yüksek marj |
| Savunma Sanayi | %18-25 | %20+ | Yüksek katma değer |
| Perakende | %15-25 | %18+ | Hızlı devir, iyi yönetim |
| Telekomünikasyon | %12-18 | %15+ | Yüksek altyapı yatırımı |
| Otomotiv | %10-15 | %12+ | Orta sermaye yoğunluğu |
| Çelik/Demir | %5-12 | %10+ | Çok yüksek sermaye gereksinimi |
| Bankacılık | %10-20 | %15+ | Faiz marjına bağlı |
Pratik İpuçlarım:
• Sektör medyan ROCE'sinden %20 yüksek olan şirketler dikkat çeker
• Sürekli sektör ortalamasının üstünde olan şirketlerin rekabet avantajı var
• ROCE trendi de önemli - düşüş eğilimi tehlike sinyali
• Çok yüksek ROCE'li şirketlerde sürdürülebilirlik sorgulanmalı
ROCE Analizini Nasıl Yaparım? (Adım adım rehberim...)
Sadece sayıya bakıp "yüksek/düşük" demek yetmiyor. ROCE analizinde dikkat ettiğim noktalar:
📊 Benim 6 Adımlı Analiz Sürecim
Hesaplama Doğruluğu
EBIT'i düzgün hesapladığımdan emin oluyorum. Olağandışı gelir/giderleri çıkarıyorum.
5 Yıllık Trend
Tek yıla değil, uzun dönem trendine bakıyorum. Sürekli artış gösteren şirketleri tercih ediyorum.
Sektör Karşılaştırması
Aynı sektördeki rakipleriyle karşılaştırıyorum. Sürekli üstte olan şirketleri işaretliyorum.
ROIC ile Karşılaştırma
ROIC de hesaplayıp ROCE ile karşılaştırıyorum. İkisi de yüksekse çok güçlü işaret.
Sermaye Dönüş Süresi
Yatırılan sermayenin ne kadar sürede geri döndüğünü hesaplıyorum. (1/ROCE)
Sürdürülebilirlik Analizi
Bu ROCE seviyesi kalıcı mı geçici mi? Rekabet avantajları neler? Sorularını soruyorum.
