Çalışan Başına Gelir ve Kâr: Verimliliği Doğru Okuma Rehberi
Dün sabah kahvemi içerken mail kutuma bakan bir yatırımcı arkadaşımdan mesaj geldi: “Aynı sektördeki iki şirket var, ikisi de iyi gözüküyor ama birinin çalışan başına geliri çok yüksek. Bu ne anlama geliyor?” Bu tür sorular sık geliyor; basit görünen verimlilik metrikleri çoğu zaman gözden kaçıyor.
Çalışan başına gelir ve çalışan başına kâr; bir şirketin verimliliğini okumak için pratik iki göstergedir. Tek başına karar verdirmez ama doğru yorumlandığında resmin netleşmesini sağlar.
Kısa Tanım ve Mantık
Önce temel çerçeve: Çalışan başına metrikler, operasyon verimliliğini hızlıca taramak için kullanılır; sektör içi kıyasla anlam kazanır.
💡 Kişisel Gözlem
Aynı sektörde bile 3–4 kat verimlilik farkı görülebiliyor. Bu yüzden şirketleri mutlaka sektör içi ve ölçek benzeri rakiplerle kıyaslamak gerekir.
Formüller (Basit Anlatım)
Gösterge isimleri basit; asıl değer, yorumlamada.
1) Çalışan Başına Gelir
Toplam Gelir ÷ Çalışan Sayısı. Örnek: 100.000.000 TL gelir, 500 çalışan ⇒ 200.000 TL/kişi.
2) Çalışan Başına Kâr
Net Kâr ÷ Çalışan Sayısı. Örnek: 15.000.000 TL net kâr, 500 çalışan ⇒ 30.000 TL/kişi.
Dikkat
- • Mevsimsellik ve dönemsel istihdam
- • Part-time/FTE tanımı, taşeron kapsamı
- • Net kâr vs. FAVÖK tercihi
BIST’te Sektörel Farklılıklar
Farklı sektörler doğası gereği farklı verimlilik düzeylerine sahiptir; kıyaslar sektör içi yapılmalıdır.
| Sektör | Ort. Çalışan Başına Gelir | Kısa Açıklama |
|---|---|---|
| Bankacılık | ~850–950 bin TL | Düşük fiziksel varlık, yüksek kaldıraç |
| Teknoloji | ~650–750 bin TL | Yüksek katma değer, ölçeklenebilirlik |
| Perakende | ~400–500 bin TL | Yoğun mağaza personeli |
| İmalat | ~300–400 bin TL | Emek yoğun süreçler |
| Turizm | ~200–300 bin TL | Hizmet yoğun, yüksek istihdam |
İyi İşaretler
Sektör ortalamasının üstünde, 3–5 yıllık artış trendi, teknoloji/otomasyon sonrası kalıcı iyileşme.
Nötr/Nazik Alan
Dalgalı seyir; ölçek farklarının açıklayabildiği sapmalar.
Dikkat Sinyalleri
Süregelen düşüş, işten çıkış sonrası “yapay” iyileşme, tek seferlik gelir etkileri.
Pratikte Nasıl Uygularım?
Karşılaştırılabilir şirket seti oluşturun, 3–5 yıllık veriyi çekin, sektör ortalaması ve medyanla kıyaslayın.
1) Temel Veriler
KAP raporları: gelir tablosu, net kâr, çalışan sayısı (dipnotlar).
2) Sektör Kıyası
Benzer ölçekli 5–6 şirketle ortalama/medyan karşılaştırın. FTE düzeltmesi yapın.
3) Trend Analizi
5 yıllık eğilim; tek seferlik gelir ve teşvikleri ayıklayın.
Örnek Hesap (Özet)
Net satışlar ~65 milyar TL, net kâr ~4.5 milyar TL, çalışan ~45.000 ⇒ kişi başı gelir ~1.44 milyon TL, kişi başı kâr ~100 bin TL, kâr marjı ~%7.
Sınırlamalar ve İnce Ayar
Mevsimsellik
Sezon dışı dönemler ortalamayı bozar; dönem ve FTE düzeltmesi yapın.
Dış Kaynak/ Taşeron
Taşeronlar kapsam dışındaysa metrikler olduğundan iyi görünebilir.
Tek Seferlik Etkiler
Varlık satışı, teşvik gibi kalemleri ayrıştırın.
Öneri: Bu metrikleri tek başına değil; müşteri memnuniyeti, çalışan devir oranı, sektör döngüsü ve şirket stratejisiyle birlikte değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu metrikleri hangi aralıkta takip etmeliyim?
Çeyreklik verilerle trendi izlemek, yıllık raporlarla doğrulamak genelde yeterlidir. Büyük yatırımlar/otomasyon sonrası ara kontroller yapın.
Sektör dışı kıyas ne kadar anlamlı?
Sektör dışı kıyas sadece kaba fikir verir; kararlar için mutlaka sektör içi ve ölçek benzeri kıyas yapın.
FTE düzeltmesini nasıl yaparım?
Part-time çalışanların saatlerini tam zaman eşdeğerine çevirin (ör. 0.5 FTE); taşeron kapsamını ayrıca not edin.
