Blog Yazısı
Ekofin blog yazısının tam metni, finans analizi ve yatırım içgörüleri.
Hisse, fon, sertifika veya kripto ara
Blog Yazısı
Ekofin blog yazısının tam metni, finans analizi ve yatırım içgörüleri.
Ekofin
119 görüntüleme
Dün bir arkadaşımla konuşurken "TUPRS'ı hatırlıyor musun, bir zamanlar 600 liraydı, şimdi 120 lira ne kadar ucuz!" dedi. Hemen sordum: "Peki şirketin bugünkü değerini hesapladın mı?" Cevap tahmin edebileceğiniz gibiydi... İşte bu duruma referans noktası yanılgısı diyoruz ve hepimiz bu tuzağa düşüyoruz.
On iki yıldır bu piyasalarda çalıştığım sürede gördüğüm en yaygın yanılgı bu. Hani "ilk izlenim önemlidir" derler ya, borsada da ilk gördüğünüz fiyat zihninizde çapa atıyor. Sonra bütün değerlendirmelerinizi o çapaya göre yapıyorsunuz. Tabii bu her zaman doğru sonuç vermiyor...
Referans Noktası Yanılgısı (Anchoring Bias), insanların karar verirken karşılaştıkları ilk bilgiye (çapa) aşırı derecede bağlı kalması ve sonraki tüm değerlendirmelerini bu referansa göre yapma eğilimidir.
Bu konuyu ilk Amos Tversky ve Daniel Kahneman (evet, yine bu ikisi!) keşfetti. Basit bir deneme yapmışlar: İnsanlara rastgele bir sayı söyleyip sonra Afrika'daki ülke sayısını tahmin etmelerini istemişler. Sonuç? Yüksek sayı duyanlar daha yüksek, düşük sayı duyanlar daha düşük tahmin yapmış!
Peki borsada nasıl oluyor bu durum? Şöyle düşünün: AKBNK hissesini ilk kez 10 liradan gördünüz. Şimdi 8.5 lira olmuş, "vay ucuzlamış!" diyorsunuz. Ama hissenin gerçek değeri 7 lira ise? O zaman hâlâ pahalı! İşte çapa etkisi bu.
Chicago Üniversitesi'nde emlakçılara yapılan deneyde, aynı evin farklı "başlangıç fiyatları" verilmiş. Yüksek fiyat görenlerin nihai değerlemesi ortalama %12 daha yüksek çıkmış. Profesyoneller bile bu yanılgıya düşüyor yani!
Müşterilerimle çalışırken bu yanılgının ne kadar farklı şekillerde ortaya çıktığını görüyorum. Bazen kendimde bile yakalıyorum açıkçası... Her yatırımcının mutlaka yaşadığı durumlar bunlar.
Tarihsel yüksek fiyat, o dönemin koşullarını yansıtıyor. Belki o zaman aşırı değerliydi? Şimdi "ucuz" gibi görünen fiyat aslında hâlâ pahalı olabilir.
Bu çok ilginç bir durum... Halka arzda belirlenen fiyat, sonraki tüm değerlendirmelerin referansı oluyor. Oysa o fiyat tamamen "yapay" olabilir.
XYZ şirketi halka arzda 20 TL'den çıkıyor. İlk gün 25 TL'ye yükseliyor. Sonra 18 TL'ye düşüyor. Yatırımcılar "ucuz!" diyor ama asıl soru şu: bu şirket 18 TL'ye değer mi?
Halka arz fiyatı marketing aracı olabilir, gerçek değer değil...
Analist hedef fiyatları da bir tür çapa. Kendi analizinizi yapın, körü körüne güvenmeyin. Tabii referans olarak kullanabilirsiniz ama...
THYAO'yu 25'ten almışsınız. Şimdi 28 lira. "İyi gidiyor, daha da çıkar" diyorsunuz. Ama bugünkü şartlarda bu hisse 28'e değer mi? Bu soruyu sormuyorsunuz bile!
Geçmiş alım fiyatınız bugünkü değerle alakasız ama beynimiz bunu kabul etmiyor...
Benim de başıma geldi: Bir hisseyi 15'ten almıştım, 18'e çıkınca "çok kârlıyım" diye düşünüp satmadım. Sonra 12'ye düştü. Objektif baksaydım 18'de çok pahalıydı aslında...
"Tamam anladık bu yanılgı var, peki insanlar hangi bilgileri çapa olarak seçiyor?" İlginç bir araştırma konusu bu. Gözlemlediğim kadarıyla bazı kalıplar var...
Müşterilerle konuşurken fark ettiğim şey: en çok kullandıkları çapalar, en kolay erişilebilir bilgiler. Investing.com'da ilk gördükleri fiyat, telefon uygulamasındaki 52 hafta bandı vs.
Oysa gerçek değerleme için bakılması gereken veriler (DCF, P/E, sektör karşılaştırması) daha az çapa etkisi yaratıyor. İnsan psikolojisi ilginç...
Teorik olarak anlatmak kolay ama pratikte ne kadar zarar veriyor bu durum? Kendi müşteri portföylerimden örneklerle anlatayım... (Tabii isimler gizli kalacak)
Müşteri 2021'de XBANK endeksini 1800 seviyesinden alıyor. "Bankacılık her zaman çıkar" diyor. Şimdi 950 seviyesinde. Hâlâ "ucuz, daha da alayım" diyor.
İlk çapa: 1800 (tarihsel yüksek)
Mevcut seviye: 950
Algılanan durum: "%47 indirimde"
Gerçek durum: Faiz artışı, karşılık artışı
Sektör P/B: Hâlâ tarihi ortalama üzerinde
Sonuç: Çapa yanıltıyor
Bu durumda müşteri "ucuzluk" algısından dolayı objektif analiz yapamıyor. Tarihsel yüksek çapası karar verme sürecini bozuyor.
| Tarih | Fiyat | Karar | Mantık |
|---|---|---|---|
| Mart 2021 | 120 TL | İlk alım | "Teknoloji geleceğin sektörü" |
| Haziran 2021 | 85 TL | İkinci alım | "120'den ucuz, fırsat!" |
| Ekim 2021 | 60 TL | Üçüncü alım | "Yarı fiyatına alıyorum" |
| Şimdi | 35 TL | Tutmaya devam | "Çok ucuz, satmam" |
Toplam kayıp: %70+. Her adımda "ucuz" algısı yüzünden daha fazla yatırım yapmış. İlk çapa (120 TL) hâlâ referans noktası...
Kendi gözlemlerime göre (bilimsel araştırma değil tabii), referans noktası yanılgısına düşen yatırımcıların ortalama performansı...
%15
Daha fazla kayıp
2.3x
Daha uzun elde tutma süresi
%40
Daha az diversifikasyon
"Tamam dostum, problem anlaşıldı. Çözümü var mı?" Tabii ki var! Hem kendim kullandığım hem de müşterilerime önerdiğim yöntemler bunlar. %100 etkili değil ama oldukça yardımcı oluyor...
ASELS için: 52 hafta ortalaması (28 TL), sektör P/E ile değerleme (32 TL), DCF değeri (25 TL), analyst consensus (30 TL), tarihi fiyat ortalaması (26 TL) = Ortalama 28.2 TL
Bu teknik biraz garip geliyor ama etkili... Kendinize şu soruları sorun:
"Bu hisseyi hiç görmemiş olsaydım ve bugün ilk kez bu fiyattan görseydim ne düşünürdüm?"
"Başka birinin portföyünde bu hisse bu fiyattan olsa ne tavsiye verirdim?"
Bu sorular çapa etkisini kırmaya yardımcı oluyor. Objektif bakmayı sağlıyor yani...
İlk gördüğünüz fiyatı “çapa” yapıp her şeyi ona göre değerlendirmenize yol açar; gerçek değer, risk ve nakit akışı gibi temeller geri planda kalır.
DCF, sektör bazlı P/E–P/B karşılaştırması, marj ve nakit akımı trendleri, 52 hafta ortalamaları ve analist konsensüsü gibi birden çok referans noktasını birlikte kullanın.
Fiyat, talep toplama ve pazarlama dinamikleriyle belirlenir; şirketin sürdürülebilir kârlılığı ve riskleri tam yansımayabilir. Sonraki değerlemeyi temellerle doğrulayın.
Pozisyonu bugünkü beklenti ve alternatif getirilerle yeniden değerlendirip, giriş fiyatını denklemden çıkarın; önceden yazılı al–sat kuralları (stop/hedef) belirleyin.
Tarihsel yüksekten gerilemiş olsa da kârlılık, büyüme veya bilanço kalitesi bozulduysa; ya da sektör çarpanları gerilerken risk primi artmışsa “ucuzluk” sadece görünümdür.
Tek başına çapa yapmayın. Varsayımlarını (iskonto oranı, büyüme, marj) ve analistin geçmiş performansını inceleyin; kendi senaryonuzla bir hassasiyet analizi yapın.
Ekofin'deki özelliklere erişmek için lütfen hesabınızı oluşturunuz.
Yorumlar yükleniyor...