Blog Yazısı
Ekofin blog yazısının tam metni, finans analizi ve yatırım içgörüleri.
Hisse, fon, sertifika veya kripto ara
Blog Yazısı
Ekofin blog yazısının tam metni, finans analizi ve yatırım içgörüleri.
Ekofin
95 görüntüleme
Geçen ay bir müşterimle konuşurken ilginç bir konu açtı. "Abi," dedi, "bu büyük fonlar nasıl oluyor da milyonlarca dolarlık işlem yapıyor ama piyasada hiç ses çıkmıyor?" İşte o anda fark ettim ki dark pool kavramını çoğu yatırımcı bilmiyor. Halbuki bu "karanlık havuzlar" borsa dünyasının en büyük sırlarından biri.
On beş yıldır bu piyasaların içindeyim, tabii ki her şeyini bildiğimi iddia etmem ama... Dark pool'ların nasıl çalıştığını, neden var olduğunu ve bizim gibi bireysel yatırımcıları nasıl etkilediğini anlatmaya çalışacağım. Hani bazen "neden bu hisse aniden patladı?" diye merak ediyoruz ya, işte cevabın bir kısmı burada saklı.
Dark pool'u en basit şekilde açıklayayım: Büyük yatırımcıların kimliğini ve emir büyüklüğünü gizleyerek işlem yapabildiği özel platformlar. Yani hani klasik borsada "şu kadar hisse şu fiyattan alınmak isteniyor" şeklinde emirleri görebiliyorsunz ya, burada öyle değil. İşlem bitene kadar kimse ne olduğunu bilmiyor.
Dark Pool (Karanlık Havuz), büyük hacimli alım-satım emirlerinin halka açık borsalarda görünmeden, anonim şekilde eşleştirildiği alternatif işlem platformlarıdır. İşlemler tamamlandıktan sonra raporlanır ama süreç boyunca gizli kalır.
Peki neden böyle bir sistem gerekli oldu? Şöyle düşünün, siz bir hedge fon yöneticisi olduğunuzu ve Apple hissesinden 10 milyon dolarlık alım yapmak istiyorsunuz. Bunu normal borsada yaparsanız ne olur? Fiyat aniden şişer, sizin maliyetiniz artar. İşte dark pool'lar bu sorunu çözmek için doğdu.
Amerika'da toplam hisse senedi işlemlerinin yaklaşık %15'i dark pool'larda gerçekleşiyor. Bu da günde 2-3 milyar dolarlık gizli işlem demek! (Tabii bu rakamlar değişebiliyor, piyasa koşullarına göre...)
Dark pool'ların çalışma mantığını anlamak için normal borsayla karşılaştırmak lazım. Müşterilerme bu konuyu anlatırken hep şu örneği veririm...
İşlem süreci şöyle oluyor: Bir büyük yatırımcı (diyelim ki emeklilik fonu) elindeki hisseleri satmak istiyor. Normal şartlarda bu kadar büyük satış emri piyasayı baskı altına alır, fiyat düşer. Ama dark pool'da işlem gizli yapılıyor.
Diyelim ki A Fonu 1 milyon adet Garanti hissesi satmak istiyor, B Fonu da almak istiyor. Normal borsada bu işlem "piyasayı sallar" ama dark pool'da sessizce eşleştiriliyor.
Sonuç? İşlem tamamlanır ama piyasa fiyatları fazla etkilenmez. Yani hem alıcı hem satıcı daha iyi fiyat alır.
Bütün dark pool'lar aynı değil tabii ki. Müşterilerin sık sorduğu sorulardan biri bu: "Hepsi aynı mı çalışıyor?" Hayır, farklı türleri var ve her birinin kendine göre özelliği mevcut.
Büyük aracı kurumların kendi müşterileri için oluşturduğu havuzlar. Goldman Sachs'ın "Sigma X"i, Morgan Stanley'nin "MS Pool"u gibi. Burada aracı kurum kendi müşterilerinin emirlerini eşleştiriyor.
Avantajı: Müşteri odaklı, güvenilir | Dezavantajı: Likidite sınırlı olabiliyor
Tamamen elektronik sistemler. Liquidnet, ITG POSIT gibi platformlar. Burada algoritmalar emirleri otomatik eşleştiriyor. Hızlı ama bazen beklenmedik sonuçlar verebiliyor.
Piyasalarda gözlemlediğim kadarıyla bu tür havuzlar daha çok "hit or miss" oluyor. Bazen mükemmel fiyat buluyorsunz, bazen hiç eşleşme olmaz.
Belirli saatlerde (genelde kapanış fiyatından) toplu eşleştirme yapan sistemler. Instinet'in CrossFinder'ı gibi. Günde bir-iki kez büyük eşleştirmeler yapılır.
Sabırlı yatırımcılar için iyi ama acele işlemler için uygun değil. "Zamanı olan kazanır" misali...
"Tamam abi, bu büyük fonlar kendi aralarında oynuyor, bize ne?" diyebilirsiniz. Ama yok öyle... Dark pool'lar dolaylı olarak hepimizi etkiliyor. Hem olumlu hem olumsuz şekilde.
Kişisel gözlemlerime dayanarak söylüyorum: Dark pool'lar bazen gerçekten yararlı. Mesela 2018'de büyük satış dalgası olduğunda, eğer bütün kurumsal satışlar açık piyasada olsaydı çok daha kötü olabilirdi.
Bazen işlem hacimlerinde anormallikler görürsenz (mesela hacim düşük ama fiyat hareket ediyor), bunun arkasında dark pool işlemleri olabilir. Yani "görünen köy klavuz istemez" ama burada görünmeyen köy var!
Şimdi gelelim asıl meseleye... Türkiye'de dark pool var mı? Kısmen var diyebiliriz. BIST'te "iceberg" emirleri gibi bazı gizleme mekanizmaları mevcut ama tam anlamıyla dark pool henüz yok.
Tabii ki kesin değil ama benim tahminim, Türkiye'de de dark pool sistemi gelecek. SPK bu konuda çalışmalar yapıyor diye duyumlar alıyorum. (Resmi açıklama olmadı henüz ama...)
Yabancı portföy yatırımları artıyor, kurumsal fonlar büyüyor. Bu büyük oyuncular için dark pool benzeri sistemler gerekli olacak.
Her sistemin olduğu gibi dark pool'ların da eleştirileri var. Hatta bazıları "bu sistem adil değil" diyor. Bence hem haklı hem haksız tarafları var...
"Piyasanın yarısı gizli, nasıl adil fiyat oluşsun?" diye düşünenler var. Haklı bir endişe tabii...
Büyük yatırımcılar için ayrıcalıklı sistem var, küçük yatırımcılar için yok. Bu adaletsizlik sayılır mı?
Gizli işlemler manipülasyona açık. Denetim zorlaşıyor.
Benim görüşüm şu (tabii herkes katılmak zorunda değil): Dark pool'lar tamamen kötü değil. Doğru düzenlendiklerinde ve şeffaflık-etkinlik dengesi kurulduğunda faydalı olabiliyorlar. Ama kesinlikle denetim altında olmalılar.
"Tamam anladık, peki biz ne yapacağız bu durumda?" Bu soruyu çok alıyorum. İşte benim önerilerim...
Sonuç olarak... Dark pool'lar gerçek, büyüyor ve piyasaları etkiliyor. Bunları yok saymak yerine anlamaya çalışmak daha mantıklı. Tabii ki her şeyi bilmek zorunda değiliz ama ana hatları bilmek faydalı.
Doğrudan erişim genelde yok. Dark pool'lar büyük kurumsal yatırımcılar için tasarlandı. Ama bazı büyük aracı kurumlar (Interactive Brokers gibi) müşterilerinin büyük emirlerini kendi dark pool'larında işleyebiliyor. Yani dolaylı olarak faydası olabilir. Tabii minimum işlem miktarları yüksek oluyor genelde.
Tamamen legal. SEC ve diğer düzenleyici kurumlar tarafından onaylanmış sistemler. Manipülasyon değil, sadece gizlilik var. Yani fiyat tahrift etme yok, sadece kim ne alıyor-satıyor bilgisi gizli tutuluyor. Tabii düzenleme ve denetim var, tamamen "vahşi batı" değil.
Kesin bir tarih yok ama SPK'nın çalıştığını biliyorum. Bence 2-3 yıl içinde bir şekilde gelir. Türkiye'ye uygun mu? Hem evet hem hayır. Piyasa büyüklüğü açısından gerekli ama şeffaflık kültürümüz henüz hazır olmayabilir. Adım adım gelir muhtemelen.
Genelde normal borsalardan daha düşük. Çünkü likidite sağlayıcıları var, aracılık maliyetleri az. Ama her platformun kendine göre tarifesi var. Bazıları sabit ücret, bazıları hacim bazlı. Büyük işlemler için genelde daha avantajlı oluyor. Küçük işlemler için pek mantıklı değil zaten.
İşlem bitince toplu veriler açıklanıyor ama detay bilgiler gizli kalıyor. Yani "bugün şu hisseden 1 milyon adet işlem oldu" bilgisini alabilirsiniz ama "kim aldı, hangi fiyattan, ne zaman" bilgisi yok. Bloomberg Terminal gibi profesyonel platformlarda bazı dark pool verileri mevcut ama limited.
Ekofin'deki özelliklere erişmek için lütfen hesabınızı oluşturunuz.
Yorumlar yükleniyor...