Küresel Riskler ve BIST 100 Üzerindeki Etkileri

Küresel Riskler ve BIST 100 Üzerindeki Etkileri: Bir Finans Editörünün Gözünden

FED'in Oyunları ve Bizim Borsamız

Amerikan Merkez Bankası'nın (FED) aldığı kararlar... Yani bu adamlar faizi 0.25 puan artırsa, bizim BIST 100 sanki domino taşı gibi tepki veriyor. Neden? Çok basit aslında (tabii basit derken...):

Amerika'da faizler yükselince, yatırımcılar 'neden riskli Türkiye'ye yatırım yapayım ki, ABD'de risksiz %5 alırım' diye düşünüyorlar. Mantıklı değil mi? Piyasalarda uzun yıllardır gözlemlediğim şey şu: Para en güvenli ve en karlı yere akıyor. İşte bu kadar basit.

Geçtiğimiz yıllarda şahit olduğumuz gibi (2022'yi hatırlayın), FED'in sıkı para politikası dönemlerinde BIST 100 gerçekten zorlandı. Hatta bir ara 2.000 puanın altına kadar düştüğümüzü unutmayalım.

Jeopolitik Riskler: Türkiye'nin Şanssızlığı mı, Fırsatı mı?

Bu konuda çok şey yaşadık açıkçası. Suriye krizi, Rusya-Ukrayna savaşı, İran gerilimleri... Hani şu derler ya 'Türkiye zor coğrafyada' diye - işte tam olarak bu.

Müşterilerimle çalışırken sık karşılaştığım durum şu: Jeopolitik bir gerilim çıkınca hemen panik satışlar başlıyor. Ama dikkat edin (burada kişisel gözlemim devreye giriyor), bu satışlar genellikle abartılı oluyor. Niye? Çünkü korku mantığı mat ediyor.

Komşu Ülkelerdeki Karışıklıklar

Irak'ta bir patlama olsa, Suriye'de bir gelişme yaşansa, hemen BIST'te etkisini görüyoruz. Bu normal mi? Evet, normal. Ama mantıklı mı? E... işte burada tereddütüm var.

Çünkü bazen o ülkelerle ticari ilişkimiz çok sınırlıyken bile piyasamız etkileniyor. Bu da gösteriyor ki psikoloji ne kadar önemli bu işte.

Emtia Fiyatları: Petrolün Bizimle İmtihanı

Petrol fiyatları yükseldiğinde (mesela varil başına 100 doları geçtiğinde) bizim borsamız niye düşüyor? Basit matematik:

Türkiye petrol ithal ediyor → Petrol pahalılaşıyor → İthalat faturası artıyor → Cari açık büyüyor → TL baskı altına giriyor → Şirketlerin maliyetleri artıyor → Kar marjları daralıyor → Hisse fiyatları düşüyor.

Tabii bu zincirleme etki hemen olmaz. Genelde üç-altı aylık bir gecikmeyle kendini gösterir (kişisel gözlemim bu).

Doğalgaz ve Elektrik Maliyetleri

Rusya-Ukrayna savaşından sonra enerji krizi yaşandı. Hatırlarsınız, Avrupa doğalgaz için çok yüksek fiyatlar ödemeye başladı. Biz de etkilendik tabii.

Özellikle enerji yoğun sektörler (çelik, alüminyum, cam, tekstil) çok zorlandı. Bazı şirketlerin üretimlerini durdurduğunu bile gördük. Ve doğal olarak bu şirketlerin hisseleri de düştü.

Dolar Endeksi ve BIST İlişkisi

Bu konuda çok net bir korelasyon var: DXY (Dolar Endeksi) yükselince BIST genelde düşüyor. Neden?

Güçlü dolar → Gelişmekte olan ülkelerden sermaye kaçışı → BIST'ten çıkışlar → Fiyatlar düşüyor.

Ama bu her zaman böyle olmuyabilir (işte şu tereddütlü kısmı). Bazen Türkiye'nin kendine özgü pozitif gelişmeleri bu genel trendi kırabilir. Mesela geçen yıl rezerv artışları açıklandığında, DXY yüksek olmasına rağmen BIST çıkış yapmıştı.

Yatırımcıların Yapabileceği Stratejiler

Peki biz bu durumda ne yapacağız? (Hep sorulan soru bu değil mi?)

Portföy Çeşitlendirmesi

İşte klasik tavsiye ama çok önemli: Bütün yumurtalarınızı aynı sepete koymayın. Ben müşterilerime şunu öneriyorum:

• %40 BIST hisseleri (farklı sektörlerden)
• %30 döviz (dolar, euro)
• %20 altın
• %10 tahvil/bono

Tabii bu oranlar herkesin risk profiline göre değişir. Ama genel mantık bu.

Sektör Seçimi

Küresel riskler arttığında bazı sektörler daha dirençli oluyor:

Bankacılık: Faiz artışlarından faydalanabilir (bazen)
Gıda: İnsanlar her zaman yemek yiyecek
İlaç: Sağlık harcamaları ertelenmiyor
Kamu hizmetleri: Elektrik, su, doğalgaz şirketleri

Ama dikkat edin, bu da kesin değil. Piyasalar bazen mantıksız hareket edebilir.

Timing Stratejisi

Bu en zor kısım açıkçası. Piyasanın tam dibini yakalamak imkansıza yakın. Ama şunu yapabilirsiniz:

Kademeli alım. Yani büyük düşüşlerde tek seferde değil, parçalar halinde alım yapın. Böylece riskinizi dağıtmış olursunız.

Benim Kişisel Gözlemlerim

Bu kadar yıl piyasalarda olunca bazı şeyler daha net görülmeye başlıyor. Mesela:

1. Panik satışları genelde abartılı oluyor. Herkes aynı anda satınca fiyatlar gerçek değerinin çok altına düşebiliyor.

2. Medya etkisi çok büyük. Negatif haberler çok ses getiriyor ama pozitif gelişmeler bazen göz ardı ediliyor.

3. Sabır çok önemli. En çok para kazanan müşterilerim, uzun vadeli düşünenler oldu.

4. Hiçbir kural %100 geçerli değil. Piyasalar canlı organizma gibi, sürekli değişiyor.

Sonuç Yerine...

Küresel riskler hep var, hep olacak. BIST 100 da bunlardan etkilenmeye devam edecek. Ama bu demek değil ki yatırım yapmayalım.

Benim tavsiyem şu: Risk alın ama bilinçli risk alın. Kaybetmeyi göze alamayacağınız parayı yatırıma koymayın. Ve en önemlisi, sürekli öğrenmeye devam edin.

Çünkü bu işte tek garanti olan şey şu: Sürekli değişim. Ona adapte olanlar hayatta kalır.

Sıkça Sorulan Sorular