Blog Yazısı
Ekofin blog yazısının tam metni, finans analizi ve yatırım içgörüleri.
Hisse, fon, sertifika veya kripto ara
Blog Yazısı
Ekofin blog yazısının tam metni, finans analizi ve yatırım içgörüleri.
Ekofin
79 görüntüleme
10 yılı aşkın piyasa deneyimimde öğrendiğim en önemli derslerden biri: Rakamlar bazen yanıltıcı olabilir
Geçen ay bir müşterimle oturmuş bilançolara bakıyorduk. "Şu şirketin cirosu çok yüksek, kesin iyi yatırım" dedi. Tabii ki gülümsedim çünkü yıllardır aynı yanılgıyı görüyorum. Ciro büyük olabilir ama ya kar marjları? İşte burada net kar marjı devreye giriyor.
Piyasalarda uzun yıllardır gözlemlediğim bir şey var: En parlak görünen şirketler bazen en düşük kar marjlarına sahip olabiliyor. Yani o koca cironun arkasında belki de çok küçük bir kar gizli. Bu yazıda size net kar marjının ne olduğunu, nasıl hesaplandığını ve neden bu kadar önemli olduğunu anlatacağım.
Basit bir örnekle açıklayayım. Diyelim ki bir bakkal 1000 TL'lik satış yaptı ama tüm giderlerini çıkardıktan sonra eline sadece 50 TL geçti. İşte bu durumda net kar marjı yüzde 5'tir. Yani her 100 TL satıştan sadece 5 TL kar elde ediyor.
Net kar marjı (tabii ki İngilizce'si net profit margin), bir şirketin satış gelirinden elde ettiği net karın yüzdesidir. Bu oran, şirketin her TL gelir için ne kadar kar elde ettiğini gösterir. Kişisel görüşüm şu şekilde: Bu, bir şirketin gerçek performansını anlamanın en net yollarından biri.
Net Kar Marjı = (Net Kar / Toplam Gelir) × 100
Müşterilerimle çalışırken sık karşılaştığım bir durum var. "Neden bu teknoloji şirketinin kar marjı yüzde 25, ama market zincirininki sadece yüzde 2?" diye soruyorlar. İşte cevabı:
Her sektörün kendine özgü dinamikleri var. Yazılım şirketleri (özellikle SaaS modeli olanlar) yüksek kar marjlarıyla çalışabilirken, perakende sektörü çok daha düşük marjlarla ayakta kalıyor. Bu normal bir durum - hani o "apples to apples" karşılaştırması yapamıyoruz burada.
Geçen yıl bir analiz yaparken şaşırdım. İki şirket vardı önümde: Biri 100 milyon TL ciro, 2 milyon kar. Diğeri 20 milyon TL ciro, 3 milyon kar. Hangisi daha karlı? Tabii ki ikincisi! Kar marjı yüzde 15'e yüzde 2.
Bu örnekte şunu görüyoruz: Bazen küçük ama verimli çalışan şirketler, büyük ama verimsiz olanlara göre çok daha değerli olabiliyor. Yani sadece ciroya bakıp karar vermek... Risk alabileceğiniz bir şey değil.
Teorik bilgi güzel ama pratikte nasıl uygulanıyor? Size gerçek bir örnek vereyim. BIST'te işlem gören bir şirketin son çeyrek raporuna bakalım (isim vermeyeyim ama tekstil sektöründen):
Net Kar Marjı = (17 / 250) × 100 = %6.8
Bu sonuç ne anlama geliyor? Şirket her 100 TL satıştan yaklaşık 7 TL kar elde ediyor. Tekstil sektörü için makul bir oran (tabii ki ideal değil ama fena sayılmaz).
Hesaplama yaparken bazı noktalarda takılabilirsiniz. Mesela olağanüstü gelir/giderler var mı? Bir kerelik satışlar veya maliyetler rakamları etkilemiş mi? Bu tür durumları ayıklamak gerekiyor çünkü şirketin "normal" performansını görmek istiyoruz.
10 yılı aşkın deneyimimde öğrendiğim en önemli şey şu: Net kar marjı tek başına karar verme kriteri değil ama çok güçlü bir ipucu. İşte nasıl kullandığımı anlatayım:
Bir şirketin net kar marjının son 3-5 yıllık trendine bakıyorum. Artıyor mu, azalıyor mu? Neden değişiyor? Mesela pandemic döneminde birçok şirketin kar marjları düştü ama bazıları çok hızlı toparlandı. İşte o toparlanma hızı, yönetim kalitesinin göstergesi.
Bankacılık sektöründe yüzde 15 kar marjı harika, ama perakende sektöründe aynı oran imkansıza yakın. Bu yüzden her zaman sektör ortalamalarını kontrol ediyorum. KAP verilerinden veya sektör raporlarından bu bilgilere ulaşabiliyorsunuz.
Aynı sektördeki benzer büyüklükteki şirketlerle karşılaştırma yapıyorum. Eğer bir şirket rakiplerinden sürekli daha yüksek kar marjına sahipse, bu genellikle güçlü bir rekabet avantajının işareti. (Tabii ki manipülasyon da olabilir, o ayrı konu.)
Çok yüksek kar marjları bazen tuzak olabiliyor. "Bu şirket çok karlı, kesin almalıyım" demeyin hemen. Bazen yüksek marjlar, şirketin fiyat politikasının sürdürülebilir olmadığının göstergesi olabiliyor.
En büyük etken bu. Hammadde fiyatları arttı mı? Personel maliyetleri yükseldi mi? Enerji faturaları patladı mı? Tüm bunlar doğrudan kar marjını etkiliyor. Özellikle son yıllarda enflasyon ortamında bu çok net görünüyor.
Pazar çok rekabetçiyse fiyat artırmak zor oluyor. Mesela e-ticaret sektöründe gözlemlediğim şey şu: Fiyat savaşları kar marjlarını eritiyor. Ama tekil konumda olan şirketler (hani monopole yakın durumda olanlar) rahatça marj koruyabiliyor.
İyi yönetilen şirketler aynı ciroda daha az maliyetle çalışabiliyorlar. Teknoloji kullanımı, süreç optimizasyonu, otomasyon... Bunların hepsi kar marjını pozitif etkiliyor. Son dönemde dijital dönüşüm yapan şirketlerin kar marjlarında bu çok net görünüyor.
Bu çok önemli bir nokta ama genellikle gözden kaçırılıyor. Ekonomik durgunluk dönemlerinde tüketici harcamaları düşer, şirketler fiyat indirimlerine gidebilir. Tersine, ekonomi canlanırken marjlar genellikle artıyor. 2023'te yaşadığımız enflasyon sürecinde bunu çok net gördük.
BIST'te işlem gören şirketlere baktığımızda çok ilginç manzaralar görüyoruz. Bazı sektörlerdeki ortalama kar marjları:
Bu rakamlar yaklaşık ortalamalar tabii ki. Her şirketin kendine özgü durumu var. Ama genel bir fikir vermek için paylaştım.
Bazı holding şirketlerinin kar marjları çok yüksek çıkabiliyor çünkü temettü gelirleri var. Bu gerçek operasyonel performansı yansıtmıyor. O yüzden konsolide olmayan tabloları da mutlaka incelemek gerekiyor.
Her finansal gösterge gibi net kar marjının da sınırları var. Bunları bilmezseniz yanlış kararlar alabilirsiniz:
Maalesef bazı şirketler kar marjlarını şişirmek için çeşitli muhasebe teknikleri kullanabiliyor. Amortismanları erteleme, karşılıkları düşük gösterme, geliri erkene alma... Bu tür manipülasyonları tespit etmek için başka göstergelere de bakmak gerekiyor.
Özellikle start-up'larda görüyoruz: Büyümek için kasıtlı olarak kar marjları düşük tutulabiliyor. Amazon yıllarca böyle çalıştı (hâlâ da öyle aslında). Bu durumda sadece mevcut kar marjına bakıp "bu şirket iyi değil" demek haksızlık olur.
Bir çeyreklik veri yanıltıcı olabiliyor. Özellikle mevsimsel etkilerin olduğu sektörlerde (turizm, perakende vs.) yıllık ortalamalara bakmak daha sağlıklı. Ya da en azından son 4 çeyreğin ortalamasını almak.
Size buraya kadar anlattıklarımı özetleyecek olursam ve kendi yatırım sürecimde net kar marjını nasıl kullandığımı paylaşırsam:
Net kar marjı önemli ama tek başına yeterli değil. ROE, P/E, borç/özkaynak oranları... Bunların hepsiyle birlikte değerlendirmek gerekiyor. Yani holistic bir yaklaşım şart.
Bir şirketin kar marjı son çeyrekte düştü diye panik yapmayın. Ama 2-3 çeyrek üst üste düşüşte ise dikkat etmek gerekiyor. Trendin arkasındaki sebepleri anlamaya çalışın.
Kar marjlarında değişiklik olduğunda yönetimin açıklamalarını takip edin. Investor call'larda, KAP açıklamalarında neler söylüyorlar? Bu çok değerli bilgiler oluyor.
Sonuç olarak net kar marjı, bir şirketin finansal sağlığını değerlendirmek için vazgeçilmez bir araç. Ama unutmayın: İyi bir yatırımcı olmak için sadece rakamları değil, rakamların arkasındaki hikâyeyi de anlamak gerekiyor.
Bu tamamen sektöre göre değişiyor. Yazılım şirketleri için %15-20 normal karşılanırken, perakende sektöründe %3-5 bile başarı sayılabiliyor. En önemlisi sektör ortalamasının üzerinde olmak ve trendin pozitif yönde olması. Müşterilerimle çalışırken genellikle sektör ortalamasının en az %20 üzerinde olmasını arıyorum.
Düşük kar marjı her zaman kötü bir şey değil. Özellikle büyüme aşamasındaki şirketler büyümek için kasıtlı olarak kar marjlarını düşük tutabiliyorlar. Burada önemli olan şirketin stratejisini anlamak. Eğer pazar payı kazanmak için geçici olarak marjları feda ediyorlarsa ve gelecekte artırma planları varsa, bu kabul edilebilir bir durum.
Uzun vadeli yatırımcıysanız çeyreklik raporları takip etmek yeterli. Ama kısa vadeli işlemler yapıyorsanız aylık veya hatta haftalık verilere bakmanız gerekebilir. Ben genellikle çeyreklik raporları bekliyorum ama şirketin KAP açıklamalarını da yakından takip ediyorum. Özellikle maliyet artışları veya fiyat değişiklikleri ile ilgili haberler önemli.
Çok yüksek kar marjları bazen dikkat çekici oluyor tabii ki. Ama her zaman şüpheli değil. Teknoloji şirketleri, ilaç firmaları veya patent
Ekofin'deki özelliklere erişmek için lütfen hesabınızı oluşturunuz.
Yorumlar yükleniyor...