Finans & Borsa Analizi • ekofin.net

2008 krizinin tam ortasında — o dönem henüz bu işe yeni girmiştim, hani “CDS nedir?” sorusunun bile aklıma gelmediği zamanlar — bir haberde “Lehman'ın CDS primi patladı” ifadesini gördüm. Ne demekti bu? Faiz mi, sigorta mı, bir tür türev mi? Bir üst düzey analistin odasına girip sordum. “Dünya batmıyor mu diye soranların ödediği para” dedi gülerek. Yanlış değildi aslında.

Aradan yıllar geçti. Bugün CDS hem kurumsal hem de bireysel yatırımcılar arasında çok daha fazla konuşuluyor; özellikle Türkiye'nin CDS priminin gündem olduğu dönemlerde. Ama hâlâ sık karşılaştığım bir karışıklık var: borç sigortası ile CDS aynı şey mi? Bireysel yatırımcı CDS alabilir mi? Bu primin yükselmesi hisse için ne anlama gelir?

Bu yazıda bunları teker teker ele alacağım. Teknik ama sıkıcı olmamaya çalışacağım — vaat edemem tamamen ama elimden gelenin en iyisini yapacağım.

CDS Nedir? Gerçekten “Sigorta” mı?

Credit Default Swap — Türkçesiyle kredi temerrüt takası. Adında “swap” var, yani takas. Ama işleyiş mantığı sigorta gibi: bir taraf belirli bir borçlunun (devlet ya da şirket) temerrüde düşmesine karşı koruma satın alıyor, karşı taraf bu riski üstlenerek düzenli bir prim alıyor.

Somutlaştıralım. Diyelim ki elinizde Türkiye'nin dolar cinsinden tahvili var, yüz milyon dolarlık. Temerrüt riskinden korunmak istiyorsunuz. Bir CDS alıyorsunuz — yılda diyelim ki 300 baz puan (yani yüzde üç) prim ödüyorsunuz. Eğer Türkiye temerrüde düşerse, CDS satıcısı size anaparanızı ödüyor ya da zararınızı karşılıyor. Temerrüt olmadıysa sadece priminizi kaybetmişsinizdir.

Borç Sigortası ile CDS Arasındaki Farklar

Çoğu zaman bu iki kavram birbirine karıştırılıyor. Benzerlikler var, evet — ama farklar da oldukça belirgin.

Piyasalarda uzun yıllardır gözlemlediğim şey şu: insanlar “borç sigortası” ifadesini duyunca bunu ticari kredi sigortasıyla da karıştırıyor. Ticari kredi sigortası, bir işletmenin müşterilerinden tahsil edemeyeceği alacaklara karşı özel sigorta şirketlerinden aldığı korumadır. Bu çok daha somut, gündelik bir araç — CDS ise sermaye piyasaları seviyesinde çalışır.

CDS Nasıl Alınır? Pratik Adımlar

Şunu baştan söyleyeyim: bireysel yatırımcı olarak doğrudan CDS piyasasına giremezsiniz. Bu piyasa OTC (tezgah üstü) çalışır, yani borsada işlem görmez. Büyük bankalar ve kurumsal yatırımcılar arasında telefon ve elektronik platformlar üzerinden gerçekleşen bir piyasadır. Minimum işlem büyüklükleri genellikle on milyon dolar veya Euro seviyesinde başlar.

Ama bu, bireysel yatırımcının CDS'i hiç kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Dolaylı yollar var.

Türkiye CDS Primi Nedir ve Neden Önemli?

Türkiye'nin CDS primi, Türk devlet tahvillerine karşı satın alınan kredi korumasının yıllık maliyetini gösterir ve baz puan (bp) cinsinden ifade edilir. 100 baz puan yüzde bire eşittir.

Mesela Türkiye CDS primi 400 baz puan ise, 10 milyon dolarlık Türk tahvilini temerrüt riskine karşı korumak için yılda 400.000 dolar prim ödemeniz gerekiyor demektir. Bu oran ne kadar yüksekse, piyasa Türkiye'nin borçlarını ödeyememe ihtimalini o kadar yüksek görüyor demektir. En azından teoride böyle işliyor.

Tabii ki kesin değil ama CDS priminin ani yükselişi genellikle şu anlara denk gelir: siyasi kriz, döviz baskısı, merkez bankası bağımsızlığına ilişkin endişeler, jeopolitik gelişmeler. Bu sebeple Türkiye'de yatırım yapan herkesin bu veriyi takip etmesi önemli.

CDS Primini Yatırım Kararlarında Nasıl Kullanmalısınız?

İşte asıl pratik meseleye geldik. CDS primini bir gösterge olarak okumak, onu doğrudan işlem aracı olarak kullanmaktan çok daha erişilebilir — ve çoğu bireysel yatırımcı için zaten yapılabilecek en mantıklı şey bu.

Ülke Riski Barometresi Olarak

Türkiye CDS priminin tarihsel hareketine bakın. 2018 kur krizinde 500 baz puanı aştı. 2021'de faiz tartışmalarıyla yeniden yükseldi. Bu dönemlerde hem TL hem BIST aynı yönde hareket etti — aşağı. Yani CDS yükselmesi genellikle “dikkat, risk artıyor” sinyali vermektedir.

Bunu bir erken uyarı sistemi gibi düşünebilirsiniz. Haber akışını takip etmek yetersiz kaldığında, piyasanın fiyatladığı riski CDS üzerinden izlemek size daha nesnel bir tablo sunuyor.

Eurobond Fiyatlamasıyla Bağlantı

Türkiye'nin dolar cinsinden ihraç ettiği tahvillerin (Eurobond) getirisi ile CDS primi arasında güçlü bir ilişki var. CDS yükselince Eurobond fiyatları düşer (getiriler yükselir). Bu ilişkiyi takip etmek, hem tahvil hem de döviz pozisyonu taşıyanlar için önemli.

Kişisel görüşüm şu şekilde: Eurobond portföyü taşıyorsanız ve Türkiye CDS'i hızla yükseliyorsa, bu pozisyonunuzu gözden geçirmeniz için bir sinyal olabilir. Tek başına karar vermek için yeterli değil elbette, ama görmezden gelmek de doğru değil.

Hisse Senedi Piyasasıyla İlişki

BIST ile Türkiye CDS arasındaki ilişki doğrudan değil ama anlamlı. CDS artışı genel olarak yabancı yatırımcıların Türkiye'den çıkışını hızlandırır, döviz kurunda baskı yaratır, enflasyon beklentilerini etkiler ve faiz artışlarını zorunlu kılar. Bunların tamamı BIST üzerinde negatif baskı oluşturur.

Müşterilerimle çalışırken sık karşılaştığım bir soru: “CDS düştü, BIST alım zamanı mı?” Tek başına evet demek çok cesur olur. Ama CDS'in düşüş trendine girmesi, genel makro ortamın iyileştiğine dair güçlü sinyallerden biri olarak değerlendirilebilir. Diğer göstergelerle birlikte okuyunca daha anlamlı hale geliyor.

Kurumsal CDS Takibi

Devlet CDS'inin yanı sıra büyük Türk şirketlerinin de (özellikle bankalar ve holdingler) CDS primleri işlem görüyor. Garanti, İş Bankası, Akbank gibi büyük bankaların CDS'leri uluslararası piyasalarda aktif olarak fiyatlanıyor. Bu primlerin hareketi, söz konusu şirketlerin kredi kalitesine ilişkin uluslararası algıyı yansıtıyor.

Eğer bir banka hissesine yatırım yapmayı düşünüyorsanız ve bankanın CDS primi uzun süredir yükseliş trendindeyse, bu piyasanın o bankayı giderek daha riskli gördüğü anlamına gelir. Bu sinyal, hisse fiyatı henüz tepki vermemiş olsa bile dikkat çekici.

CDS Priminin Sınırlılıkları: Her Şeyi Söylemez

Şunu da söylemeden geçmek olmaz. CDS primi her ne kadar güçlü bir gösterge olsa da yanıltıcı olabildiği durumlar var.

Birincisi: CDS piyasası görece az sayıda aktörden oluşuyor. Bu nedenle fiyatlar zaman zaman gerçek kredi riskini değil, birkaç büyük oyuncunun pozisyonunu yansıtıyor olabilir. Likiditesi düşük dönemlerde CDS fiyatları abartılı hareket edebilir.

İkincisi: CDS priminin yüksek olması temerrüdün yakın olduğu anlamına gelmiyor. Yüksek prim yüksek risk algısıdır; algı ile gerçek bazen birbirinden ayrışır. Türkiye CDS'i 500 baz puanda olduğu dönemlerde de Türkiye borçlarını ödedi.

Üçüncüsü, ve belki en önemlisi: CDS primini tek başına bir alım-satım sinyali olarak kullanmak yeterince sağlam bir strateji değil. Makroekonomik göstergeler, faiz ortamı, siyasi konjonktür ve şirketin temelleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Kişisel Tavsiyem

CDS piyasasına doğrudan girmek çoğu bireysel yatırımcı için ne gerekli ne de erişilebilir. Ama Türkiye CDS primini düzenli olarak takip etmek, yatırım yaparken “piyasa nereyi fiyatlıyor?” sorusuna somut bir cevap almanızı sağlar.

Ben haftada en az bir kez Türkiye'nin beş yıllık CDS primine bakıyorum. Dramatik bir değişim yoksa sadece bir not düşüp geçiyorum. Ama ani bir yükseliş ya da bir trend değişimi gördüğümde, bu genellikle daha derin araştırma yapma zamanının geldiğine işaret ediyor.

CDS bir kamera gibi: her şeyi görmez, ama odağa aldığında net bir görüntü verir. Kullanmayı bilmek, onu satın almaktan daha değerli.